De 12 belangrijkste Excel-formules, om meteen zelf te proberen

Wat is het verschil tussen een formule en een functie?

Een formule is alles wat in een cel met = begint. Een functie is een kant-en-klare berekening met een naam, zoals SOM of ALS, die je in een formule gebruikt. =B2*C2 is dus een formule zonder functie, =SOM(C2:C7) een formule met een functie. Tussen de haakjes staan de argumenten, in een Belgische of Nederlandse Excel gescheiden door een puntkomma.

Je begint een formule door een = te typen. Zodra je de eerste letters van een functie typt, stelt Excel namen voor: met Tab neem je het voorstel over, met Enter bevestig je de formule. Alle voorbeelden hieronder rekenen op hetzelfde stukje blad, de eerste zes verkopen van een week in Kringwinkel Tweede Kans in Gent, een klant uit onze Excel-cursus.

Waarom loont het om een paar formules goed te kennen?

Omdat rekenbladen het zwakke punt blijven, zelfs waar mensen digitaal sterk zijn. In Nederland heeft 84% ten minste digitale basisvaardigheden, het hoogste van de EU, maar het minst vaardig zijn Nederlanders in software zoals tekstverwerking en spreadsheets: daar heeft 68% meer dan basisvaardigheden, tegenover 99% voor online communicatie (CBS).

In België steeg het aandeel van de 16- tot 74-jarigen met ten minste digitale basisvaardigheden van 54% in 2021 naar 61% in 2025 (Statbel), en ook in Vlaanderen is het 61% (Statistiek Vlaanderen). Het Europese gemiddelde ligt op 60%, terwijl de EU tegen 2030 op 80% wil uitkomen (Eurostat).

Optellen en tellen: welke formules heb je het meest nodig?

Voor optellen en tellen volstaan zes formules, van de gewone SOM tot SOMMEN.ALS met meerdere voorwaarden tegelijk. Begin bij de eerste twee: SOM en GEMIDDELDE zijn volgens Microsoft de meest gebruikte functies van Excel, met VERT.ZOEKEN op de derde plaats (Microsoft).

1. SOM: alles optellen

=SOM(C2:C7)

SOM telt alle getallen in een bereik op, hier 35 euro. De valkuil: een getal dat als tekst in de cel staat, slaat SOM zonder foutmelding over. Je herkent zo'n cel aan de linkse uitlijning en vaak aan een groen driehoekje in de hoek. En schrijf liever geen =C2+C3+C4+C5+C6+C7: voeg je er een rij tussen, dan groeit een bereik mee en een rij losse cellen niet.

2. GEMIDDELDE: het gemiddelde

=GEMIDDELDE(C2:C7)

GEMIDDELDE deelt de som door het aantal getallen: 35 gedeeld door 6, ongeveer 5,83 euro. Let op het verschil tussen leeg en nul. Een lege cel telt niet mee, een cel met 0 wel. Vult iemand bij een artikel zonder prijs een 0 in, dan zakt het gemiddelde, terwijl er niets goedkoper werd. Een gemiddelde met een voorwaarde, de mediaan of een gewogen gemiddelde vind je in gemiddelde berekenen in Excel.

3. MIN en MAX: de kleinste en de grootste

=MIN(C2:C7)
=MAX(C2:C7)

MIN geeft het kleinste getal, MAX het grootste: 2 euro voor het boek en 12 euro voor de jas. Maar MAX zegt hoeveel het duurste artikel kost, niet welk artikel het is. Daarvoor combineer je het met X.ZOEKEN, formule 9 verderop: =X.ZOEKEN(MAX(C2:C7);C2:C7;A2:A7) geeft Jas groen.

4. AANTAL: hoeveel getallen?

=AANTAL(C2:C7)
=AANTALARG(A2:A7)

AANTAL telt de cellen met een getal, en alleen die: hier 6. Op kolom A geeft het 0, want daar staat tekst. Wil je weten hoeveel cellen niet leeg zijn, dan neem je AANTALARG, dat ook tekst telt. De valkuil is tekst die een getal lijkt: een prijs die als tekst in de cel staat, telt AANTAL niet mee.

5. AANTAL.ALS: tellen wat aan een voorwaarde voldoet

=AANTAL.ALS(B2:B7;"Kleding")
=AANTAL.ALS(C2:C7;">5")

AANTAL.ALS telt de cellen die aan één voorwaarde voldoen: drie stukken kleding, en drie artikels van meer dan 5 euro. De klassieke fout zit in een voorwaarde met een cel. Staat de grens in G2, dan zoekt ">G2" naar de letterlijke tekst G2 en vindt het niets. Plak het teken en de cel aan elkaar met &, zoals in =AANTAL.ALS(C2:C7;">"&G2), en de formule telt opnieuw zodra je de grens aanpast. Meer voorbeelden, met jokertekens, lege cellen en dubbele waarden, staan in AANTAL.ALS met voorbeelden.

6. SOM.ALS en SOMMEN.ALS: optellen met voorwaarden

=SOM.ALS(B2:B7;"Kleding";C2:C7)
=SOMMEN.ALS(C2:C7;B2:B7;"Kleding";E2:E7;"Sofie")

SOM.ALS telt op wat aan één voorwaarde voldoet, SOMMEN.ALS wat aan meerdere voorwaarden tegelijk voldoet. De kleding bracht samen 21 euro op, de kleding die Sofie verkocht 12 euro. Kijk goed naar de volgorde: bij SOM.ALS staat het optelbereik achteraan, bij SOMMEN.ALS vooraan, gevolgd door paren van een bereik en een criterium. Voorbeelden met datums en jokertekens lees je in SOM.ALS met voorbeelden.

Microsoft waarschuwt er zelf voor, op dezelfde pagina die zegt dat je tot 127 paren mag opgeven (Microsoft). De eenvoudigste oplossing: gebruik altijd SOMMEN.ALS, ook met één voorwaarde. Dan onthoud je maar één volgorde, en een tweede voorwaarde zet je er later gewoon achter.

Beslissen: hoe werken ALS, EN en OF?

Met ALS laat je een formule kiezen: klopt de test, dan krijg je het ene, anders het andere. EN en OF voegen meerdere tests samen tot één, zodat ALS op meer dan één ding tegelijk kan letten, zoals de categorie én de prijs van een artikel.

7. ALS: kiezen tussen twee uitkomsten

=ALS(C2>=10;"Duur";"Koopje")

ALS heeft drie argumenten: een test, wat de cel toont als de test klopt, en wat ze toont als de test niet klopt. Voor de jas van 12 euro geeft dit Duur. Tekst staat tussen aanhalingstekens, getallen niet. "10" is voor Excel tekst, en tekst is nooit gelijk aan het getal 10.

Meer dan twee keuzes? Excel laat tot 64 geneste ALS-functies toe, maar Microsoft raadt dat zelf sterk af (Microsoft). Met ALS.VOORWAARDEN zet je de tests gewoon na elkaar, en de eerste die klopt, wint. Dat leest ook over een maand nog. Meer voorbeelden staan in de ALS-functie met EN, OF en meerdere voorwaarden.

8. EN en OF: meerdere voorwaarden

=ALS(EN(B2="Kleding";C2>5);"Etalage";"Rek")
=OF(D2="Ma";D2="Di")

EN geeft WAAR als alle voorwaarden kloppen, OF als er minstens één klopt. De eerste formule stuurt kleding van meer dan 5 euro naar de etalage, en de groene jas gaat erin. De tweede geeft WAAR voor alles wat op maandag of dinsdag verkocht werd. De voorwaarden gaan als argumenten in de functie: B2="Kleding" EN C2>5 bestaat niet in Excel.

En kies de juiste. Wil je "de kleding en de boeken", dan bedoel je OF: =EN(B2="Kleding";B2="Boeken") is altijd ONWAAR, want één cel kan niet allebei zijn. Zeg de voorwaarde hardop voor één rij, "deze rij is kleding of boeken", en je hoort meteen welke functie je nodig hebt.

Opzoeken: hoe vind je een waarde met X.ZOEKEN?

X.ZOEKEN zoekt een waarde in één kolom en geeft wat op dezelfde rij in een andere kolom staat. Het is de opvolger van VERT.ZOEKEN, en Microsoft noemt het zelf een verbeterde versie die in elke richting zoekt en standaard exact (Microsoft).

9. X.ZOEKEN: opzoeken in elke richting

=X.ZOEKEN("Lamp";A2:A7;C2:C7)
=X.ZOEKEN(8;C2:C7;A2:A7)
=X.ZOEKEN("Radio";A2:A7;C2:C7;"Niet gevonden")

Je geeft drie dingen mee: wat je zoekt, waar je het zoekt en wat je terug wil. De eerste formule geeft de prijs van de lamp, 8 euro. De tweede zoekt naar links, wat VERT.ZOEKEN niet kan: welk artikel kost 8 euro? De lamp. Vindt X.ZOEKEN niets, dan geeft het #N/B, tenzij je een vierde argument meegeeft. De radio staat niet in dit stukje blad, dus de derde formule toont Niet gevonden.

Twee valkuilen. X.ZOEKEN bestaat niet in Excel 2016 en Excel 2019, waar het #NAAM? geeft (Microsoft). En de waarde moet echt gelijk zijn: "Lamp " met een spatie achteraan vindt het niet. Werk je nog met VERT.ZOEKEN, lees dan wanneer je VERT.ZOEKEN of X.ZOEKEN gebruikt, of oefen meteen zoeken in elke richting met X.ZOEKEN.

10. ALS.FOUT: een foutwaarde opvangen

=ALS.FOUT(X.ZOEKEN(H2;A2:A7;C2:C7);"Onbekend")

ALS.FOUT toont iets anders als een formule een foutwaarde geeft. Typt iemand in H2 een artikel dat niet in de lijst staat, dan toont deze formule Onbekend in plaats van #N/B. Dat oogt netter, zeker op een blad dat anderen lezen, maar het heeft een prijs.

ALS.FOUT verbergt élke fout, ook die van jezelf. Tik je X.ZOEKN in plaats van X.ZOEKEN, dan toont de cel voor elk artikel Onbekend, en de #NAAM? die je had moeten zien, is weg.

Zet ALS.FOUT er dus pas omheen als de formule werkt. Wil je alleen "niet gevonden" opvangen, gebruik dan ALS.NB: dat vangt alleen #N/B en laat alle andere fouten zien. Hoe je foutwaarden opvangt zonder er een te missen, oefen je in de les foutwaarden opvangen met ALS.FOUT.

Netjes houden: afronden, tekst samenvoegen en vastzetten

De laatste twee formules en de gewoonte maken je blad betrouwbaar: getallen die echt afgerond zijn, tekst die mensen kunnen lezen, en verwijzingen die blijven staan waar ze horen. Het zijn kleine dingen, maar net daar loopt een blad dat je doortrekt of doorstuurt het vaakst mis.

11. AFRONDEN: echt afronden, niet alleen tonen

=AFRONDEN(GEMIDDELDE(C2:C7);2)

AFRONDEN rondt een getal af op het aantal cijfers na de komma dat je opgeeft: het gemiddelde van daarnet wordt zo echt 5,83. Minder decimalen tonen met de knoppen van de opmaak is iets anders. Dan rondt Excel alleen op het scherm af en rekent het verder met het hele getal: drie cellen met 0,333 tonen elk 0,33, maar hun som toont 1,00.

12. Tekst samenvoegen met &

=A2&" ("&B2&")"

Met & plak je tekst aan elkaar, ook uit verschillende cellen. Tekst die je zelf toevoegt, zoals een spatie of haakjes, staat tussen aanhalingstekens, en deze formule geeft Jas groen (Kleding). Vergeet je de spatie, dan krijg je Jas groenKleding. En wat eruit komt, is tekst: =A2&": "&C2 geeft Jas groen: 12, zonder de euro-opmaak, en met dat resultaat kan je niet meer rekenen.

De gewoonte: vastzetten met $ en F4

Het dollarteken is geen formule, maar het is de gewoonte die het vaakst het verschil maakt. Trek je een formule door, dan schuiven alle verwijzingen mee. Meestal is dat precies wat je wil, behalve voor een cel die voor elke rij dezelfde moet blijven, zoals een prijs bovenaan. Zo rekent volkstuinvereniging De Groene Vinger in Hasselt, ook een klant uit de cursus, de huur van haar percelen uit:

In C5 klopt =B5*B1: 50 maal 1,60 is 80 euro. Maar doorgetrokken wordt het in C6 =B6*B2, en dat is 25 maal de waterbijdrage, 300 euro. In C7 wijst de prijs naar de lege B3, dus kost P03 niets. Met een $ voor de kolomletter en voor het rijnummer blijft de verwijzing staan: =B5*$B$1 wordt doorgetrokken =B6*$B$1, =B7*$B$1, enzovoort.

Je hoeft de dollars niet zelf te typen. Zet de cursor in de verwijzing en druk op F4: Excel wisselt dan tussen de soorten verwijzingen (Microsoft), van $B$1 naar B$1, $B1 en weer gewoon B1. Probeer het nu zelf, op het echte blad van De Groene Vinger.

De formule die je net doortrok, rekende niet op een server ergens ver weg, maar in je eigen browser. Lurndo controleert je antwoord op de uitkomst, en daarna nog eens op een tweede, verborgen versie van het blad met andere getallen. Typ je 1,60 in plaats van $B$1, dan klopt het hier en valt het daar door de mand.

Wat betekenen #DEEL/0!, #N/B en de andere foutwaarden?

Een foutwaarde is de manier waarop Excel zegt dat een formule niet kan rekenen. Een Nederlandstalige Excel toont ze met Nederlandse namen, die in Engelstalige uitleg anders heten (Microsoft). Dit zijn de vijf die je het vaakst tegenkomt, en wat je eraan doet.

Een foutwaarde is eigenlijk goed nieuws: je ziet tenminste dat er iets mis is. Gevaarlijker is een verkeerd getal dat er geloofwaardig uitziet. Toen de economen Herndon, Ash en Pollin de berekeningen achter een veelgeciteerde studie over staatsschuld overdeden, vonden ze selectief weggelaten gegevens, codeerfouten en een ongepaste weging. Gecorrigeerd groeiden landen met een hoge schuld gemiddeld 2,2% reëel per jaar, niet -0,1% (Cambridge Journal of Economics).

Puntkomma of komma? Zo vertaal je een Excel-formule

Een Nederlandstalige Excel gebruikt Nederlandse functienamen, een Engelstalige Engelse. Het teken tussen de argumenten staat daar los van: komma en puntkomma zijn de meest gebruikte lijstscheidingstekens, en welk Excel neemt, hangt volgens Microsoft af van de landinstellingen van je besturingssysteem en van Excel zelf (Microsoft). In België en Nederland is de komma het decimaalteken, dus staat er meestal een puntkomma.

Kopieer je een formule van een Engelstalige website, dan vertaal je dus twee dingen: de functienamen en de komma's. Let ook op getallen met decimalen, want =AFRONDEN(2,5;0) in het Nederlands is =ROUND(2.5,0) in het Engels. Een werkmap van een collega met een Engelse Excel hoef je niet te vertalen: Excel bewaart formules in een vaste vorm en toont ze in de taal van wie het bestand opent.

Welke Excel-formules leer je het eerst?

Begin bij SOM en het dollarteken: daarmee reken je al een hele kolom uit zonder één bedrag over te typen. Daarna komen ALS, AANTAL.ALS en SOM.ALS, en pas dan X.ZOEKEN, omdat opzoeken steunt op alles daarvoor. Die volgorde houdt ook onze cursus aan, met de lessen optellen met SOM, vastzetten met een dollar, kiezen met ALS en optellen wat klopt met SOM.ALS.

Elke les begint met uitleg op een echt blad en laat je daarna zelf formules typen, die we op hun uitkomst controleren, met de functienamen en het scheidingsteken van jouw Excel. Op Excel leren voor beginners zie je hoe de modules op elkaar volgen, en Excel-oefeningen met uitleg zet de oefeningen per onderwerp op een rij. De eerste drie modules zijn gratis.