SOM.ALS-voorbeelden in Excel: met tekst, datums en jokertekens, en wat je doet als het niet werkt

Wat doet SOM.ALS in Excel?

SOM.ALS telt de getallen op uit de rijen die aan één voorwaarde voldoen. Waar SOM alles optelt, kijkt SOM.ALS eerst of een rij past: is het kleding, kost het meer dan 10 euro, heeft Greet het verkocht? =SOM.ALS(B2:B16;"Kleding";C2:C16) zoekt in kolom B naar Kleding en telt voor die rijen de prijzen uit kolom C op. In een Engelstalige Excel heet de functie SUMIF.

Alle voorbeelden hieronder rekenen op hetzelfde blad: een week verkopen van Kringwinkel Tweede Kans in Gent, de vierde klant in onze Excel-cursus. Wil je de functie stap voor stap leren, met uitleg op het blad zelf, volg dan de les over SOM.ALS. Dit artikel is het naslagwerk erbij: een voorbeeld voor elk soort criterium, en wat je doet als de uitkomst niet klopt.

Hoe schrijf je een SOM.ALS-formule?

SOM.ALS heeft drie argumenten, en het laatste mag je weglaten (Microsoft). Het eerste zegt waar Excel test, het tweede wat het test, het derde wat het optelt. Zo staat de syntaxis in de hulp van Microsoft, met vierkante haken rond het argument dat optioneel is:

=SOM.ALS(bereik;criterium;[optelbereik])

In een Engelstalige Excel met Britse of Amerikaanse instellingen schrijf je =SUMIF(B2:B16,"Kleding",C2:C16). Het teken tussen de argumenten hangt niet af van Windows of Mac, maar van de landinstellingen van je besturingssysteem en van Excel. De komma en de puntkomma zijn de meest gebruikte (Microsoft). Met Belgische of Nederlandse instellingen is de komma het decimaalteken, dus krijg je meestal een puntkomma.

Laat je het optelbereik weg, dan telt SOM.ALS de cellen op waarin het test. Dat is handig als je op de getallen zelf test: =SOM.ALS(C2:C16;">10") telt alle prijzen boven 10 euro op. Test je op tekst, dan heb je het derde argument wel nodig. Anders telt de functie een kolom met woorden op, en krijg je 0.

Hoe tel je op per categorie met SOM.ALS?

Coördinator Yasmina van Tweede Kans wil weten wat de kleding deze week opbracht. Dit is het hele blad, met alle vijftien verkopen. De vrijwilligers noteren aan de kassa het artikel, de categorie, de prijs, de dag en wie het verkocht, zodat Yasmina achteraf kan uitrekenen wat elke soort artikel opbracht.

=SOM.ALS(B2:B16;"Kleding";C2:C16)

De formule geeft 46 euro. SOM.ALS loopt kolom B van boven naar beneden af en vindt Kleding in zes rijen: Jas groen, T-shirt S, Jasje kind, T-shirt XL, Jas zwart en T-shirt M. Voor elk van die rijen neemt het de prijs op dezelfde plaats in kolom C: 12 + 3 + 6 + 4 + 18 + 3 = 46. Daarom moeten bereik en optelbereik even groot zijn en op dezelfde rij beginnen.

Probeer het nu zelf, met een andere voorwaarde. De oefening draait op het echte blad van Tweede Kans, en je typt de formule zoals in Excel, met puntkomma's of komma's. Kijk eerst in welke kolom je moet testen, en welke kolom je optelt.

Je formule rekende in je eigen browser, op een echte rekenmotor. We controleren de uitkomst, niet de letters van je formule: schrijf je "omar" in kleine letters, dan is dat net zo goed. Daarna rekenen we je formule nog eens op een verborgen versie van het blad, met andere prijzen. Wie het bedrag zelf uitrekent en overtypt, valt daar door de mand.

Hoe gebruik je groter dan en kleiner dan in SOM.ALS?

Zet het vergelijkingsteken vooraan in het criterium, binnen de aanhalingstekens: ">10", niet >"10". Microsoft eist aanhalingstekens rond elk criterium met tekst of met een logisch of wiskundig teken (Microsoft). De meeste voorbeelden testen op de prijzen en tellen die ook op, dus het optelbereik mag weg.

Let op de grenzen. De radio van 15 euro telt mee bij ">=15" en niet bij ">15": dat is het verschil tussen 68 en 53. Hetzelfde geldt voor het spel van 5 euro bij "<5" en "<=5". Bij een gewoon getal mag het isgelijkteken weg, en de aanhalingstekens ook: 3, "3" en "=3" geven alle drie 9 euro, voor de drie artikels van 3 euro.

Hoe verwijs je in SOM.ALS naar een cel?

Plak het teken en de cel aan elkaar met &, zoals in =SOM.ALS(C2:C16;">"&G2). Het teken staat tussen aanhalingstekens, de verwijzing niet. Met de grens van 10 euro in G2 geeft dat 80 euro, en verandert Yasmina de grens, dan rekent de formule meteen mee. Microsoft gebruikt hetzelfde patroon in zijn eigen voorbeelden (Microsoft).

De klassieke fout is ">G2". Tussen aanhalingstekens is G2 gewoon tekst, en dan zoekt Excel prijzen die groter zijn dan de letters G2. Die zijn er niet, dus krijg je 0, zonder foutmelding. Probeer het hieronder zelf. We controleren je formule ook op een verborgen versie van het blad met een andere grens, dus een getypte 10 valt meteen op.

Hoe werkt SOM.ALS met tekst en jokertekens?

Tekst in een criterium staat tussen aanhalingstekens, en hoofdletters maken niet uit: "kleding" en "KLEDING" geven ook 46 euro. Microsoft schrijft dat criteria niet hoofdlettergevoelig zijn (Microsoft). Vergeet je de aanhalingstekens, dan leest Excel Kleding als een naam en kan het #NAAM? geven (Microsoft).

Voor een deel van een tekst gebruik je jokertekens: * staat voor om het even welke tekens, ook geen, en ? voor precies één teken. Zoek je een echt vraagteken of sterretje, zet er dan een tilde ~ voor (Microsoft). De artikelnamen in kolom A lenen zich er goed voor:

=SOM.ALS(A2:A16;"Jas*";C2:C16)

Let op de spatie in "Jas *": die hoort bij het criterium, en daardoor valt het jasje weg. Ook voor lege cellen heb je een criterium. Met "" tel je op waar een cel leeg is, met "<>" waar er iets in staat. =SOM.ALS(E2:E16;"";C2:C16) geeft 0, want elke verkoop heeft een naam, en met "<>" krijg je alle 134 euro. Vergeet iemand zijn naam, dan zie je dat meteen in de eerste formule.

Hoe gebruik je SOM.ALS met datums?

Met dezelfde tekens als bij getallen, want een datum is voor Excel een getal. Microsoft noemt VANDAAG() zelf als mogelijk criterium (Microsoft). Tweede Kans noteert de dag als tekst, dus daar volstaat =SOM.ALS(D2:D16;"Za";C2:C16): 59 euro op zaterdag. Stond er in kolom D een echte datum, dan schreef je bijvoorbeeld:

=SOM.ALS(D2:D16;">="&DATUM(2026;11;1);C2:C16)
=SOM.ALS(D2:D16;"<"&VANDAAG();C2:C16)
=SOMMEN.ALS(C2:C16;D2:D16;">="&DATUM(2026;11;1);D2:D16;"<"&DATUM(2026;12;1))

De eerste formule telt alles op vanaf 1 november 2026, de tweede alles van voor vandaag. Tussen twee datums heb je twee voorwaarden op dezelfde kolom nodig, en dat kan SOM.ALS niet: daarvoor neem je SOMMEN.ALS. Test op kleiner dan 1 december in plaats van kleiner dan of gelijk aan 30 november, dan telt ook een verkoop op 30 november om 15 uur nog mee.

Waarom werkt mijn SOM.ALS niet?

Meestal geeft SOM.ALS geen foutmelding, maar een verkeerd bedrag, en vaak is dat 0. Dat maakt de fouten verraderlijk: het blad ziet er af uit. Dit zijn de oorzaken die je het vaakst tegenkomt, telkens met de oplossing, en allemaal op het blad van Tweede Kans.

Het resultaat is 0

Kijk eerst naar het criterium. "Kleding " met een spatie achteraan vindt niets, net als ">G2". Staat de spatie in de cellen zelf, dan zie je die niet eens. Microsoft noemt spaties vooraan of achteraan, en rechte en gekrulde aanhalingstekens door elkaar, als oorzaak van onverwachte uitkomsten (Microsoft). Ruim zulke cellen op met SPATIES.WISSEN. En kijk of het optelbereik er staat: =SOM.ALS(B2:B16;"Huisraad") telt kolom B zelf op, en dat is 0.

Getallen die als tekst in de cel staan

SOM.ALS negeert lege cellen en tekst (Microsoft), ook tekst die eruitziet als een getal. Staat de 12 van Jas groen als tekst in C2, dan geeft de kledingformule 34 euro in plaats van 46. Je herkent zo'n cel aan de linkse uitlijning en vaak aan een groen driehoekje in de hoek. Kies daar Converteren naar getal, of zet de opmaak op Standaard en bevestig de cel opnieuw met F2 en Enter.

Excel aanvaardt de formule niet

Dan staat er meestal een teken buiten de aanhalingstekens, zoals in =SOM.ALS(C2:C16;>10), of een komma waar jouw Excel een puntkomma verwacht. Neem je een formule over van een Engelstalige site, vertaal dan twee dingen: de komma's en de functienaam. =SUMIF(C2:C16,">10") wordt =SOM.ALS(C2:C16;">10"). Een Engelse naam in een Nederlandstalige Excel geeft #NAAM?.

Het optelbereik is verschoven of korter

SOM.ALS controleert niet of het optelbereik even groot is als het bereik. Is het dat niet, dan begint Excel bij de eerste cel van het optelbereik en neemt het een blok met dezelfde afmetingen als het bereik (Microsoft). =SOM.ALS(B2:B16;"Kleding";C3:C16) telt zo voor elke kledingrij de prijs van de rij eronder op: 44 euro in plaats van 46.

Een optelbereik dat één rij verschoven is, geeft geen foutmelding maar een geloofwaardig fout bedrag. Laat bereik en optelbereik altijd op dezelfde rij beginnen en eindigen.

Het optelbereik staat achteraan, bij SOMMEN.ALS vooraan

Bij SOM.ALS is het optelbereik het derde argument, bij SOMMEN.ALS het eerste, en Microsoft wijst daar zelf op (Microsoft). Zet je een SOM.ALS om naar SOMMEN.ALS om er een voorwaarde bij te zetten, dan moet het optelbereik dus naar voren. =SOMMEN.ALS(C2:C16;B2:B16;"Kleding") geeft dezelfde 46 euro als het voorbeeld van daarnet.

Kan SOM.ALS meerdere voorwaarden aan?

Nee, SOM.ALS heeft maar één criterium. Moeten twee voorwaarden allebei kloppen, dan neem je SOMMEN.ALS: =SOMMEN.ALS(C2:C16;B2:B16;"Kleding";E2:E16;"Sofie") geeft 19 euro, de kleding die Sofie verkocht. SOMMEN.ALS aanvaardt tot 127 paren van een bereik en een criterium (Microsoft). Hoe je ze opbouwt, leer je in de les over SOMMEN.ALS.

Mag het het ene of het andere zijn, dan tel je twee keer SOM.ALS op. =SOM.ALS(B2:B16;"Kleding";C2:C16)+SOM.ALS(B2:B16;"Boeken";C2:C16) geeft 51 euro: 46 voor de kleding en 5 voor de boeken. Dat klopt, omdat een rij maar één categorie heeft. Tel je zo de kleding en de verkopen van Sofie op, dan krijg je 76 euro in plaats van 57: de 19 euro kleding die Sofie verkocht, telt dubbel.

Welke functies lijken op SOM.ALS?

SOM.ALS heeft een hele familie, en alle leden lezen hun criteria op dezelfde manier: dezelfde tekens, dezelfde jokertekens, dezelfde & voor een cel. Ken je er één, dan schrijf je de andere zonder veel nadenken. Op het blad van Tweede Kans, telkens voor de kleding:

Wil je weten hoeveel stuks er verkocht zijn in plaats van hoeveel euro, lees dan het artikel over AANTAL.ALS. Over gemiddelden, met en zonder voorwaarde, gaat het artikel over GEMIDDELDE. En wil je per rij iets beslissen in plaats van een totaal te maken, zoals Duur of Koopje naast elke prijs, dan heb je de functie ALS nodig.

Een overzicht van de formules die je het vaakst nodig hebt, vind je in de 12 belangrijkste Excel-formules, en elke functie van de cursus met haar Nederlandse en Engelse naam staat op het Excel-spiekbriefje. Wil je SOM.ALS echt in de vingers krijgen, dan doe je module 4 van de cursus: zes korte lessen op het blad van Tweede Kans, van AANTAL.ALS tot GEMIDDELDE.ALS. Op Excel-oefeningen met uitleg zie je wat je nog meer kan oefenen.